A
figura de Diógenes pasou rápidamente de ser unha simple
historia a ser unha lenda de provocación e a imaxe do sabio
cínico por excelencia, de aspecto descuidado, burlón
e sarcástico. A súa forma de vida canina, o seu estilo
agresivo, o comportamiento sempre á contra, o diferencian
sin confusións.
Vivía
nun tonel, buscaba a plena luz do día cun candil, nada menos
que ó home, masturbábase en público, comía
carne crúa, e escribía libros a favor do incesto e
do canibalismo. Se alguén é o prototipo de transgresor,
ese é Diógenes de Sinope.
Naceu
en Sinope (Asia Menor) entre os anos -413 e -400 e morreu en Corinto
no ano -323. Este mesmo ano é probable que morreran tamén
Aristóteles e Aleixandre Magno. O seu pai era banqueiro e
conta Diógenes Laercio que un bo día decidiu consultar
ó oráculo e recibiu como resposta "invalidar
a moeda en curso", que como todas as respostas dos oráculos
era enigmática. Dita resposta tiña alo menos tres
sentidos: falsificar a moeda, modificar as leis ou transmutar os
valores. Diógenes non quixo elixir e fixo as tres cousas.
O resultado foi a expulsión e o desterro de Sinope. Eles
condeanme a irme e eu os condeo a eles a quedarse, foi o seu irónico
comentario. Forzado por estas circunstancias deambulóu por
Esparta, Corinto e Atenas. Nesta cidade frecuentou ocinosarges e
fíxose discípulo de Antístenes, optou por levar
una vida austera e adoptou a indumentaria cínica, como o
seu mestre. Desde os comenzos en Atenas mostróu un carácter
apaixoado, chegando Platón a dicir del, que era un Sócrates
que toleu.
Diógenes
pon na práctica dunha maneira radical as teorías do
seu maestro Antístenes. Leva ó extremo a liberdade
de palabra, a súa dedicación é criticar e denunciar
todo aquelo que limita ó home, en particular as institucións.
Propón unha nova valoración frente á valoración
tradicional e enfréntase constantemente as normas sociais.
Considérase cosmopolita, é dicir, cidadán do
mundo, en calquera parte encóntrase o cínico como
na súa casa e recoñece esto mesmo nos demais, por
tanto ó mundo é de todos.
A lenda
conta que se desfixo de todo o que non era indispensable, incluso
abandonou a súa escudela cando viu que un rapaz bebía
auga no oco das mans. Coñeceu a algúns dos filósofos
e gobernantes da época, e cóntase a anédota
de que estando un día nas aforas de Corinto, achegúuselle
Aleixandre Magno e ofreceulle concederlle o que quisiera, ó
que o filosofo respondeu simplemente: apártate a un lado
que me quitas o sol. Esta anécdota pretende reflexar claramente
que o sabio non necesita nada dos poderosos, que está por
riba das riquezas materiais e da ambición do poder. Esta
actitude crea unha radical separación cos políticos.
Todo esto é posible pero necesítase un duro entrenamento
(ascesis). Diógenes, como todos os cínicos recomenda
o entrenamento para adquirir a areté, exercitarse tanto física
como mentalmente para endurecerse e chegar á impasibilidade
e á autosuficiencia. A independencia consiguese co esforzo,
como o vello Heracles, que serve de exemplo ós cínicos,
xa que vive conforme á súa propia valoración
das cousas e non segundo normas nin convencións impostas
desde fora.
Escribiu
algús libros, que se perderon, pero todos os indicios fan
supoñer que eran de carácter breve e en forma de máximas
ou sentencias agudas e irónicas, según din os seus
comentaristas. A súa morte, como non podía ser doutra
maneira, tamén é motivo de anédotas. Segundo
algúns murreu por vontade propia, suicidándose mediante
a contención do alento, dono do seu destino e do momento
da sua morte. Outros din que finou das dentadas dun can, ou dunha
indixestión por xantar polbo cru. E contan tamén otros
que ainda soa o eco das gargalladas do sabio de vez en cando e que
os seus amigos levantaron un monumento na sua honra, que consistía
nunha columna rematada cun can de mármore.