POCILGA LITERARIA. ESCRITURA PODRECIDA DE ESPERANZA

Cando o desmedido narcisismo da adolescencia abocóume á escritura como forma de facerme admirar polos demais tanto como eu mesmo me admiraba, o tema que inmediatamente asaltou as miñas páxinas foi o da denuncia social.

A educación moxigata que recibimos dende a infancia nos predispón xa para ese xénero de sensiblerías. Cun ton no que se fundía un sentimento de mágoa polos desposuídos e o instinto de rancor cara aos seus explotadores, empeñéime en revelar a todo o mundo o que todo o mundo xa sabía. Conmiserativa, moralizante, bienintencionada, a miña escritura exhalaba simpatía cara aos traballadores, os marxinais, as mulleres oprimidas, as vítimas do racismo, os pobos do Sur, etc. É dicir, escribía para aqueles entre os que eu non me contaba, a cuxo mundo non pertencía, e relatáballes sen descanso iso que cada día, desde a mañá ata a noite, tiñan diante dos seus ollos: o intolerable da súa discriminación, o insufrible das súas penurias, a iniquidade do Capital e o seu aparello de Estado, a colaboración da Igrexa e da Cultura coas súas opresores, a brutalidade do exército, a forma en que a burguesía dominante os embaucaba e desmovilizaba a través das ideoloxías pacifistas e da democracia, etc. Malgastaba, pois, a miña escritura, xunto a esa camaradería ruidosa que os explotados que me servían de tema (alimentando así a miña vaidade de escritor, e de escritor comprometido), e xunto a unha afectación de piedade na que aínda reverberaba o meu adoctrinamento relixioso na escola e na familia, malgastaba, sobre todo, indignidade e esperanza.

Indignidade de falar por outro?, como adoitaba repetir un filósofo francés. Quen era eu, quen son agora, para falar en nome dos demais, para explicarlles, desde a miña posición superior de home instruído, a salvo das distorsións ideolóxicas, que é o que en realidade lles ocorre, por que, desde cando, en beneficio de quen, e ata o que deben pensar e o que deben facer para superar a súa penosa situación? Indignidade dos intelectuais que pretenderon educar, concienciar, organizar e liberar á clase obreira, todo iso sen padecer unha soa xornada inhalando gases tóxicos na fábrica e dependendo do xornal que mata aos poucos para sobrevivir. Pero, tamén, sen amar no profundo, secretamente, ao xefe algunha vez. Sen detestar á metade dos compañeiros e ser indiferente aos problemas da outra metade. Sen abrigar, de cando en cando, a ilusión de converterse mañá en empresario. Sen... Indignidade dos homes que describen de que forma son oprimidas as mulleres, que senten e como deben emanciparse. Indignidade dos cordos que declaman en favor dos tolos, e dos psiquiatras que falan por eles. Indignidade da raza branca ao pretender comprender o corazón do negro e como sufriu baixo o seu xugo. Indignidade da cultura occidental cando anhela, por exemplo, liberar ás mulleres musulmás da tiranía dos seus homes ou exportar o seu sistema político en detrimento de calquera outra forma autóctona de organización non-democrática. Indignidade do home integrado analizando e explicando o subsolo psíquico e emocional da marxinación. Indignidade do criminólogo absolutamente incapaz de perpetrar un crime. Indignidade do psicólogo. Indignidade do sacerdote. Indignidade do mestre. Indignidade do pai. Indignidade da maior parte dos escritores.

Esperanza dun mundo perfecto, sen opresión, sen violencia, sen dominación; Reino da Liberdade e da Xustiza, igualitario, civilizado, fraternal; Mundo Ideal no que se refracta de modo indecoroso o Paraíso dos cristiáns, e que ten o mesmo efecto sobre as poboacións: efecto do opio, da morfina, de todo aquilo que nos afasta da realidade e fáinola máis soportable, engañifa? para manter suxeito ao home, esperanza. Esperanza de achar, se non foi xa descuberto, o modo de canalizar aos homes cara a ese Paraíso. Esperanza de que a escritura, á súa vez, coopere en devandito proxecto redentor, habilitándose para ilustrar?, iluminar?, desalinear? e seica tamén mobilizar?. Esperanza de que a nosa existencia, grávida de sentido polo sublime da Causa á que se entrega, sexa dalgún xeito máis vida? que a dos outros, manipulados, ideoloxizados, enaxenados. Indignidade da esperanza.

A salvo deste círculo oprobioso das Grandes Tarefas, O Que Podemos Facer Polos Demáis, as Emancipacións, a Solidariedade e o Compromiso, o pastor Basilio, que nunca fala por ninguén, nada espera dos homes, nada da súa propia escasa palabra, nada da súa vida de xexún de esperanza. Digno no seu discurso que só trata do seu, digno e certeiro na súa desesperación, este home, que me regalou a súa amizade, aparécelleme hoxe como a antípoda rigorosa do deplorable escritor progresista. Antípoda da abxección. A miña antípoda, se sigo sendo o que era.

A miña propia ignominia como escritor lastrado pola esperanza, conciencia separada que usurpaba a voz dos outros, fíxome por fin evidente, laceriosa, insoportable. Chegou entón a hora da mítica, e me ensoñéi de abandono e Fuga. Volvendo os ollos aos labirintos do interior, decidín non escribir máis que de min mesmo. Sortearía, así, a indignidade. Toda iría ben de ser certo aquilo que crin descubrir no meu corazón. Pero enganábame. Non coñezo introspección máis mentireira que a miña. Cada vez que penso nos meus móbiles, ou nos meus determinantes, engánome sen remedio. Indignidade de falar acerca dun mesmo Témome que claudiquéi ante outra forma, máis sibilina, de esperanza: esperanza de achar no meu cerebro os medios con que explorarme, esperanza de chegar a saber algo de min, esperanza de aferrar a capacidade de comprenderme, esperanza de ser dalgunha forma e poder encargar á miña literatura que arroxase luz sobre ese pozo da miña identidade, a esperanza do acto de conciencia e do autocoñecimento...

En verdade, non se nada de min. Non me creo. Non me intereso. Míntome a propósito. Todo canto escribín entón á mantenta de min apesta por iso a epopea. Autodefinínme como fuxitivo?, ser atormentado que fuxía das ideoloxías, da familia, da propiedade, do traballo, da patria. Fuxitivo de min mesmo, espírito da Fuga. E o pior de todo é que de novo vía aí (no nomadismo, a quebra, a ruptura, na escapada) a forma de cambiar o mundo, de contribuír polo menos á súa transformación. Consideraba, en calquera caso, que unha estratexia da fuxida incansable evitaría de seu o apresamento insidioso en lugares políticos de complicidade, permitiría manter limpas as mans, emprender o camiño de volta á inocencia. Fuxir da posición de explotador tanto como da de explotado; non oprimir nin ser oprimido; nin traballar nin facer traballar; renunciar a todo o que dá o Estado e a todo o que aburguesa; e non seguir hábitos, non fosilizarse, non permanecer en ningunha terra o mesmo que en ningunha idea. É posible que eu fuxa?; pero ao longo de toda a miña fuxida busco un arma?, adoitaba repetir. Fidel á Fuga, e aborrecendo a instalación, escaparía -pensaba- a todos os mecanismos de control social, viviría a salvo de todas as máquinas normalizadoras e integradoras deste mundo. Inocente?, sería tamén dalgún modo libre?. Debo recoñecer que, para este xiro do meu pensamento, foron decisivos algúns libros (o Anti-Edipo?, de Deleuze, particularmente; pero así mesmo os textos de Foucault, de Artaud, de Bataille, de Nietzsche,...). Era eu, por aquel entón, excesivamente vulnerable á palabra escrita...

A esperanza de coñecerme, que corrompeu este afán meu de recuperar a dignidade, pronto enlazou, así, con esa outra esperanza de conservar a conciencia tranquila, as mans limpas, o corazón intacto. Ridícula esperanza de preservar a saúde nun mundo enfermo, a bondade entre os malvados, a inocencia nunha cova de ladróns... Construín unha épica da Fuga e presentéime como heroe da evasión interior. Mentín sobre min mesmo e escribín demasiadas páxinas seica sen valor. A esperanza volvía arruinar o meu traballo. De novo moi lonxe de min, Basilio nunca fuxiu de nada, sempre foi a mesma persoa, dedicou toda a súa vida a un só oficio e mantivo ao longo dos anos un pensamento mínimo pero invariable. Non perde o tempo examinándose; bástalle con coidar das súas ovellas. Matarife, vendedor de cordeiros, sábese suxo e sábese cómplice. Degola. Trafica. Negocia coa burguesía dos carniceiros; enriquéceos. Trata con tipos desaprensivos, intermediarios e especuladores. De costas ao Estado, Basilio dá con todo a cara (diría a alma) ao Capital. E non se arrepinte diso: Ás veces debe ún bicar mans que quixese ver cortadas. Brecht xa o admitiu: Desgraciadamente, nós que queriamos preparar o camiño para a amabilidade non puidemos ser amables. Coas súas mans suxas, intranquila a súa conciencia, culpable como todos, Basilio polo menos non se engana. Xamáis depositou a súa esperanza nesa especie de hixiene absoluta do corazón. E no que concerne ao autocoñecemento, a súa postura apela tamén á desesperación: Non sei se me coñezo, pero dame igual. Non sei. Penso noutras cousas?.

E en que punto áchome agora, con este artigo sobre a mesa? De novo engánome? De novo constrúo un mundo épico? Mitifico? Que forma de esperanza impúlsame? Continúo presentando a miña vida como epopea, e a min mesmo como heroe? Apesto a vaidade? Desesperei? Así como non me coñezo, coñezo a Basilio? Desesperou? Existe o concepto do valor destas páxinas? Non sei. Penso noutras cousas?. Indignidade de todo escribir.

Pedro García Oliveira
Tirado de La Haine

www.pedrogarciaolivoliteratura.com

postado por minux @ 16:48